Odpowiedź na interpelację nr 31313

w sprawie całkowitego wstrzymania wyprzedaży ziemi obcokrajowcom

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Kazimierz Plocke

Warszawa, 25-03-2015

W związku z interpelacją Pani Poseł Anny Elżbiety Sobeckiej nr 31313, dotyczącą „całkowitego wstrzymania wyprzedaży ziemi obcokrajowcom, renegocjując traktat akcesyjny w zakresie wolnego obrotu ziemią w Polsce i wydłużając na kolejne lata moratorium na sprzedaż ziemi”, uprzejmie przedstawiam następujące wyjaśnienia.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasady nabywania nieruchomości rolnych w Polsce przez cudzoziemców reguluje ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 2014 r., poz. 1380), zgodnie z którą nabycie nieruchomości rolnej przez cudzoziemca wymaga uzyskania przez niego zezwolenia wydawanego w drodze decyzji administracyjnej, przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, jeżeli sprzeciwu nie wniesie Minister Obrony Narodowej oraz w przypadku nieruchomości rolnych - minister właściwy do spraw rozwoju wsi. W myśl art. 8 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, nie jest wymagane uzyskanie zezwolenia przez cudzoziemców, będących obywatelami lub przedsiębiorcami państw - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym albo Konfederacji Szwajcarskiej, z wyjątkiem nabycia nieruchomości rolnych i leśnych, przez okres 12 lat od dnia przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, tj. do 1 maja 2016 r. Po upływie tego okresu, tj. po 1 maja 2016 r., wymóg uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości rolnych będzie w dalszym ciągu obowiązywał podmioty pochodzące spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego (kraje UE, Islandia, Liechtenstein i Norwegia) oraz Konfederacji Szwajcarskiej. Przedstawiony powyżej stan prawny został wprowadzony do ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców w art. 8 ust. 2 i stanowi dostosowanie prawa do przepisów prawa wspólnotowego. Przepis ten odzwierciedla postanowienia Traktatu Akcesyjnego podpisanego 16 kwietnia 2003 r. Z tą chwilą związana została prawem wspólnotowym, które ma pierwszeństwo przed prawem krajowym. Na prawo wspólnotowe składają się m. in. postanowienia Traktatów założycielskich i Traktatu Akcesyjnego. Jedną z głównych zasad na których opiera się Wspólnota Europejska, wyrażoną w art. 67 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską jest swoboda przepływu kapitału, z której wynika swoboda nabywania nieruchomości, udziałów i akcji. Zgodnie z tą normą prawa wspólnotowego zakazane są wszelkie ograniczenia w przepływie kapitału oraz w płatnościach miedzy państwami członkowskimi. Istniejące ograniczenia w tym zakresie, które mogą być stosowane przez Polskę znajdują podstawę prawną w załączniku nr XII do Traktatu Akcesyjnego, którego postanowienia stanowią prawo wspólnotowe i dotyczą aktualnie jedynie nabywania nieruchomości rolnych i leśnych, co do 1 maja 2016 r. obwarowane jest obowiązkiem uzyskania zezwolenia.

Należy wskazać, że wprowadzenie całkowitego wstrzymania sprzedaży obcokrajowcom ziemi w Polsce, wymagałoby renegocjowania warunków akcesji Polski do Unii Europejskiej określonych w Traktacie Akcesyjnym, z zastosowaniem procedury zmiany traktatów ustalonej w Traktacie o Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 326 z 26.10.2012, str. 13) zmienionym późniejszymi traktatami. Należy ponadto wskazać, że Traktat Akcesyjny z 2004 r. oraz dołączony do niego Akt dotyczący warunków przystąpienia reguluje warunki przystąpienia Polski do Unii Europejskiej oraz wynikające z tego przystąpienia zmiany w Traktatach stanowiących podstawę Unii. Artykuł 7 Aktu o przystąpieniu stanowi, że jego postanowienia nie mogą być zawieszone, zmienione ani uchylone w sposób inny niż według procedury zmiany traktatów ustanowionej w Traktatach stanowiących podstawę Unii. Zmiana Traktatu Akcesyjnego w zakresie okresów przejściowych na zakup nieruchomości rolnych i leśnych wymagałaby zatem uruchomienia procedury zmiany Traktatów stanowiących podstawę Unii. Procedura ta obejmowałaby konieczność przedłożenia przez rząd polski stosownej propozycji oraz jej jednomyślną akceptację przez wszystkie państwa członkowskie, po zasięgnięciu opinii Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej. Porozumienie państw członkowskich w tym zakresie wymagałoby następnie zatwierdzenia przez wszystkie państwa członkowskie Unii zgodnie z ich wymaganiami konstytucyjnymi. Należy wskazać, że Polsce udało się wynegocjować najdłuższe ze wszystkich państw przystępujących do Unii w latach 2004 – 2007 okresy przejściowe na nabywanie nieruchomości rolnych i leśnych. Malta, Cypr i Słowenia w ogóle nie występowały o ustanowienie okresu przejściowego. Z siedmioletniego okresu przejściowego skorzystały Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Słowacja i Węgry. Litwa, Łotwa, Słowacja i Węgry, przedłużyły ten okres o kolejne 3 lata; termin stosowania ograniczeń w tych państwach ostatecznie upłynął 30 kwietnia ub. r. Także Rumunia i Bułgaria uzyskały siedmioletni okres przejściowy. Jedynie Polska uzyskała dwunastoletni okres przejściowy na zakup nieruchomości rolny i leśnych. Zgodnie z informacją przekazaną przez Ministra Spraw Zagranicznych, Rząd nie zamierza obecnie przedkładać propozycji uruchomienia procedury zmiany Traktatu Akcesyjnego, ponieważ, po pierwsze, nie miałaby ona żadnych szans powodzenia, a po drugie, mogłaby doprowadzić, w aktualnych uwarunkowaniach polityczno – gospodarczych w Europie, do wprowadzenia w Traktatach stanowiących podstawę UE zmian zdecydowanie niekorzystnych z punktu widzenia strategicznych interesów Polski.

Należy dodać, iż zbliżający się koniec 12-letniego okresu przejściowego związanego z zakupem gruntów rolnych i leśnych dotyczy wyłącznie cudzoziemców z państw członkowskich będących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Podmioty z państw nie będących członkami EOG nadal będą zobowiązane do legitymowania się zezwoleniem Ministra Spraw Wewnętrznych na zakup nieruchomości w Polsce. Podkreślenia wymaga także fakt, że po zakończeniu powyższego okresu przejściowego Minister Spraw Wewnętrznych nadal będzie organem uprawnionym do monitorowania obrotu nieruchomościami z udziałem cudzoziemców poprzez prowadzenie rejestru nieruchomości nabytych przez cudzoziemców, a także akcji lub udziałów objętych lub nabytych przez cudzoziemców w spółkach posiadających nieruchomości na terytorium RP bez zezwolenia.

Jednocześnie Minister Spraw Wewnętrznych prowadzi prace legislacyjne nad projektem ustawy o zmianie ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz niektórych innych ustaw. Proponowane w projekcie zmiany mają skutkować zapewnieniem pełnej ewidencji w ww. rejestrze transakcji z udziałem cudzoziemców w Polsce, który jak wskazano będzie prowadzony również po upływie okresu przejściowego związanego z nabywaniem gruntów rolnych i leśnych.

Po upływie okresu przejściowego, wynikającego z ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości rolnych przez cudzoziemców, obrót nieruchomościami rolnymi (w stosunku do podmiotów pochodzących z Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Konfederacji Szwajcarskiej) podlegać będzie ograniczeniom, wynikającym przede wszystkim z ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego oraz z ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Aktualnie w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej są trzy poselskie projekty ustaw nowelizujące obrót nieruchomościami rolnymi tj.: projekt ustawy o zmianie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego (druk nr 1659), projekt ustawy o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (druk nr 1925) oraz projekt ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 3109). Wiele propozycji zawartych w ww. projektach zasługuje na uwagę i powinno być przedmiotem dalszych prac legislacyjnych. Zaproponowane regulacje przewidują wprowadzenie do obowiązującego porządku prawnego daleko idących zmian w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi, mających przede wszystkim na celu poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych oraz zapewnienie nabywania nieruchomości rolnych w pierwszej kolejności przez rolników indywidualnych prowadzących gospodarstwa rodzinne. W szczególności na uwagę zasługują propozycje wprowadzenia przepisów, które przeciwdziałać będą nadmiernej koncentracji nieruchomości rolnych oraz spekulacji tymi nieruchomościami, a jednocześnie zapobiegać będą rozdrabnianiu gospodarstw rolnych. Według tych regulacji bardziej aktywną niż dotychczas rolę będzie miała Agencja Nieruchomości Rolnych jako realizator polityki rolnej państwa. Przede wszystkim Agencja będzie monitorować i uczestniczyć w obrocie nieruchomościami rolnymi na rynku prywatnym. Obrót nieruchomościami rolnymi z wyjątkiem przenoszenia własności na rzecz rolników indywidualnych i osób bliskich będzie odbywał się za pośrednictwem Agencji, która będzie miała za zadanie realizowanie konstytucyjnej zasady wspierania gospodarstw rodzinnych. Ponadto przewiduje się wprowadzenie szeregu zmian w przepisach dotyczących gospodarowania nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa mających przede wszystkim na celu nabywanie państwowych nieruchomości rolnych na powiększanie i tworzenie gospodarstw rodzinnych.

Sekretarz Stanu

Kazimierz Plocke