W czwartkowym (13 lipca) wydaniu dziennika „Rzeczpospolita” ukazał się artykuł, dotyczący obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej projektu ustawy „Uczciwa Polska”. Tekst zawiera szereg błędów merytorycznych oraz nieobiektywnych ocen publicystycznych. Kancelaria Sejmu wystąpi z żądaniem sprostowania.
W błąd wprowadza już sam tytuł zapowiedzi artykułu: „Marszałek mieli podpisy”. Wszystkie podpisy złożone pod obywatelskim projektem ustawy „Uczciwa Polska” są przechowywane w Kancelarii Sejmu. Ich brakowanie nie nastąpiło. Autor publikacji pisze również, że Marszałek Sejmu „zakwestionowała 34 tys. ze 119 tys. podpisów”. Jest to kolejna nieprawda: podpisy są kwestionowane wyłącznie w sytuacji braku którejś z danych obywatela - imienia i nazwiska, adresu zamieszkania oraz numeru ewidencyjnego PESEL, własnoręcznego podpisu. Kolejnym mijającym się z prawdą stwierdzeniem jest, że „dotąd w Sejmie praktyką było wliczanie podpisów, towarzyszących wnioskowi o utworzenie komitetu, do ogólnej puli”. Ustawa wyraźnie przewiduje, że z wyjątkiem inicjującego procedurę tysiąca podpisów pozostałe mogą być zbierane dopiero po przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu, więc wcześniej zebrane podpisy nadliczbowe nie mogą być „wliczane do ogólnej puli”. Nierzetelne jest też informowanie czytelników, że odmowa nadania biegu projektowi ustawy jest skutkiem „restrykcyjnej interpretacji przepisów”. Marszałek Sejmu wprost zastosowała art. 6 ust. 1 ustawy z 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli (Dz. U. z 2018 r., poz. 2120), który wyraźnie wskazuje, jaką liczbę podpisów przedstawionych przy rejestracji/zgłoszeniu Komitetu Marszałek Sejmu zalicza na poczet wymaganej liczby 100 tys. W tym przepisie wyraźnie jest mowa o 1.000 (jednym tysiącu).
W podsumowaniu powyższych informacji należy dodać, że Marszałek Sejmu wydała postanowienie o odmowie nadania biegu projektowi ustawy Uczciwa Polska oraz o zmianie niektórych innych ustaw 27 czerwca 2023 r., a zgodnie z art. 12 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 5 ustawy postanowienie takie może być przez pełnomocnika komitetu zaskarżone do Sądu Najwyższego w terminie 14 dni od daty doręczenia, zaś SN rozpatruje skargę w terminie 30 dni. Oznacza to, że istnieje ustawowa ścieżka odwoławcza umożliwiająca rozstrzygnięcie tej sprawy przez sąd.
Podkreślamy ponadto, że redakcja nie zadała Kancelarii Sejmu w tej sprawie żadnych pytań, co umożliwiłoby uniknięcie błędów merytorycznych skutkujących wprowadzaniem w błąd Czytelników. Warto zauważyć, że art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo prasowe wymaga od dziennikarzy zachowania szczególnej staranności i rzetelności przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych. Przy okazji tej sprawy standardów tych nie dochowano.
Dla pełnej informacji wyjaśniamy pokrótce kluczowe elementy procedury składania projektów ustaw w ramach realizacji konstytucyjnego prawa obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. Każda zainteresowana osoba może zweryfikować te dane samodzielnie zapoznając się z krótką i obowiązującą od prawie ćwierć wieku w praktycznie niezmienionym kształcie ustawą z 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli (Dz. U. z 2018 r., poz. 2120).
Wskazana ustawa przewiduje pięć kluczowych etapów procedury: zawiadomienie Marszałka Sejmu o utworzeniu komitetu inicjatywy ustawodawczej, którego elementem jest dołączenie 1.000 podpisów obywateli popierających projekt (art. 6 ustawy), wydanie przez Marszałka Sejmu postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu inicjatywy ustawodawczej i doręczenie go pełnomocnikowi komitetu (art. 6 ust. 4), ogłoszenie przez komitet w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim faktu nabycia osobowości prawnej, adresu komitetu oraz miejsca udostępnienia projektu ustawy do publicznego wglądu (art. 7 ust. 1), kampania promocyjna i zbieranie co najmniej 99.000 podpisów do wypełnienia konstytucyjnej liczby 100.000, z uwzględnieniem 1.000 podpisów złożonych na etapie pierwszym (art. 8 i 9) i wreszcie wniesienie do Marszałka Sejmu projektu ustawy z załączonym wykazem podpisów obywateli popierających projekt.
Absolutnym fundamentem konstrukcyjnym ustawy jest nadanie ram czasowych na zbieranie podpisów pod obywatelskimi inicjatywami ustawodawczymi – są na to trzy miesiące od przyjęcia przez Marszałka Sejmu zawiadomienia o utworzeniu komitetu inicjatywy ustawodawczej. Konsekwencją tego założenia ustawodawcy jest nałożony na komitet obowiązek zawiadomienia Marszałka Sejmu o utworzeniu komitetu już po zebraniu 1.000 podpisów, a nie np. 50.000 czy nawet 100.000. Art. 8 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje, że zbieranie podpisów (z wyjątkiem pierwszego tysiąca) może się rozpocząć dopiero po ogłoszeniu przez komitet o nabyciu osobowości prawnej, czyli w praktyce po wydaniu przez Marszałka Sejmu postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu. Skoro część podpisów – według deklaracji komitetu – została złożona wraz z zawiadomieniem o utworzeniu komitetu, w sposób oczywisty zostały one zebrane niezgodnie z ustawą, bo przed momentem, w którym można je było zacząć oficjalnie zbierać.
Centrum Informacyjne Sejmu